Bütün Ayrıntıları ve Kurallarıyla Vardiyalı Çalışma Sistemi -

Bütün Ayrıntıları ve Kurallarıyla Vardiyalı Çalışma Sistemi

0 5

Mevzuatta vardiyalı çalışma sistemi; nitelikleri dolayısıyla sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar halinde işçi çalıştırılarak işletilen veya nöbetleşe işçi postaları ile yapılan işler olarak tanımlanmıştır.

İş hayatında vardiyalı çalışma olarak adı geçen bu uygulama mevzuatta postalar halinde çalışma olarak adlandırılmaktadır.

Vardiyalı Çalışmaya Niçin Gerek Duyulmaktadır – Vardiyalı Çalışma İşverenin İsteğine Bağlı mıdır ?

4857 sayılı İş Kanununda, haftalık normal çalışma süresinin 45 saat olduğu, 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için işçiye normal saat başına düşen ücretinin bir buçuk katı fazla mesai ücreti ödenmesi gerektiği, bir yıl içinde yapılan fazla mesai toplamının ikiyüzyetmiş (270) saatten fazla olamayacağı, haftalık 45 saatlik çalışma süresini tamamlayan işçiye en az 24 saatlik hafta tatili (haftalık izin) verilmesi gerektiği dolayısıyla işçinin haftada 6 günden fazla çalıştırılamayacağı, ayrıca işçinin günlük 11 saatten fazla, istisna işler / işyerleri hariç gece 7,5 (yedi buçuk) saatten fazla çalıştırılamayacağı belirtilmiştir.

Kanunda yer alan bu sınırlamalar nedeniyle; teknolojik gelişmeler, rekabet ortamı ve işin niteliğinden kaynaklanan bazı hallerde, özellikle üretimin / çalışmanın süreklilik arz ettiği, 24 saat çalışma yapılması gereken fabrika / imalathane gibi işyerlerinde vardiyalı çalışma sisteminin uygulanması zorunluluğu doğmaktadır. Çünkü 24 saat kesintisiz çalışılan iş yerlerinde, bir işçinin 24 saat hiç dinlenmeden çalışması düşünülemez. Dolayısıyla vardiyalı çalışma uygulaması, bu tür işyerlerinde işverenin kendi isteğine bağlı bir uygulama olmayıp, Kanundaki sınırlamalardan kaynaklanmaktadır. Kanundaki söz konusu sınırlamalar da işçinin sağlığı, dinlenmesi, ailevi ve sosyal hayatı için konulmuş sınırlamalardır.

Vardiyalı Çalışma İçin İşçinin Onayının Alınması Gerekir mi ?

Mevzuata göre vardiyalı çalışma için (gece vardiyasında 7,5 saatten fazla çalışmaya müsaade edilen işyerlerinde işçinin gece vardiyasında 7,5 saatten fazla çalıştırılabilmesi için onayının alınması gereken istisnai durum hariç), normalde işverenin işçiden onay alma zorunluluğu bulunmamaktadır, yani vardiyalı çalışmada işverenin işçiden onay alması gerekmez. Ancak bu durum, vardiyalı çalışma olan bir işyerinde işe girerken işyerinde vardiyalı çalışma olduğunu bilen, iş sözleşmesinde bu husus yer alan veya işverenle bu konuda anlaşarak işe giren bir işçi için geçerlidir.

Eğer işçi işe girerken işyerinde vardiyalı çalışma olduğunu bilmiyorsa, kendisine bu konuda bilgi verilmemişse, iş sözleşmesinde vardiyalı çalışma yapılacağına ilişkin bir hüküm yoksa, o zaman işverenin vardiyalı çalışma konusunda işçinin onayını alması gerekir.

Benzer bir durum, normal çalışma uygulanan bir işyerinde sonradan vardiyalı çalışma sistemine geçildiyse, aynı şekilde iş sözleşmesinde gerektiğinde vardiyalı çalışma yapılacağına dair bir hüküm yoksa, işçi işe alınırken bu konuda kendisiyle anlaşılmadıysa, bu durumda da işverenin vardiyalı çalışma konusunda işçinin onayını alması gerekir. Çünkü burada çalışma şartlarında esaslı değişiklik söz konusudur ve çalışma şartlarındaki esaslı değişiklikleri işçi kabul etmedikçe işveren tek taraflı yapamaz. 

Nitekim temyiz aşamasında Yargıtay’a intikal eden somut olayda; işlerin yoğun hale gelmesi nedeniyle işveren artık gece de çalışma yapılacağını belirtmiş, işçinin bunu kabul etmemesi üzerine işveren tazminatsız olarak işçiyi işten çıkarmış, Yargıtay burada işverenin haksız olduğuna ve işçiye tazminat ödemesi gerektiğine karar vermiştir.

“Somut uyuşmazlıkta, davacı (işçi) dava dilekçesinde 07.02.2015 günü gece 21.30 ‘dan sabah 08.00’ e kadar gece çalışması olacağının söylendiğini ve bundan sonrada böyle devam edeceğinin söylendiğini bu durumu kabul etmeyince şirket yetkilisinin o zaman biz yollarımızı ayırırız çalışan çalışır çalışmayan çeker gider dediğini, ardından gidin istifa dilekçelerini verin sizi işten çıkarıyoruz dediğini ve bu şekilde haksız nedenle iş aktinin işverence sona erdirildiğini” belirtmiştir.

Yargıtay ise konuya ilişkin olarak;

“Mahkemece, davalı işverenin, işlerin yoğun hale gelmesi üzerine artık gecede çalışma yapacaklarını beyan ederek ilan ettiği, davacının da gece çalışması listesinde olduğunu görmesi üzerine işe gelmeyerek iş akdini eylemli olarak fesih ettiği, bu feshin haklı olmadığı, dolayısı ile kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanmadığı, kabul edilmiştir. Dosya içeriği ve özellikle dinlenen taraf tanık beyanları dikkate alındığında iş akdinin beraberindeki bir kısım arkadaşları ile hareket eden davacı tarafından iş yerindeki yönetimin değişmesi sonrasında gece vardiyasının sürekli hale gelmesi sebebi ile sona erdirildiği açıktır. İş yerinde gece vardiyasının sürekli hale gelmesi durumunun işverenin yönetim hakkı kapsamında yaptığı bir değişiklik olmadığı, bu halin davacının aleyhine iş yeri şartlarında esaslı değişiklik yarattığı ve çalışma koşullarının ağırlaştığı ve bu durumu kabul etmeyerek iş yerinden ayrılan davacının iş akdini haklı nedenle feshettiği kabul edilerek kıdem tazminatının kabulü, ihbar tazminatının ise reddi gerekirken mahkemece yazılı gerekçe ile kıdem ve ihbar tazminatının reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.” şeklinde karar vermiştir. (T.C. YARGITAY 22. Hukuk Dairesi – Esas No. 2017/20988 – Karar No. 2019/6513 – Tarihi: 25.03.2019)

Vardiyalı Çalışmada Günde Kaç Vardiya Olması Gerekir ?

Vardiyalı çalışma uygulanan işyerlerinde 24 saatlik süre içinde en az üç vardiya yani günlük en az üç vardiya uygulanması gerekir. 4857 sayılı İş Kanununun 69 uncu maddesinde, işçilerin gece çalışmalarının yedibuçuk saati geçemeyeceği belirtildiğinden, işyerlerinde günde en az üç vardiya uygulanması zorunluluğu biraz da bundan kaynaklanmaktadır.

Sadece aşağıda belirtilen istisnai işyerlerinde, 24 saatlik süre içinde üç vardiya yerine iki vardiya uygulanabilir;

• Turizm hizmeti yürütülen işler; ilgili mevzuatı uyarınca Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi veya turizm yatırımı belgesi verilen ya da belediye tarafından turizm işletmesi olarak faaliyet göstermek üzere işletme belgesi verilen tesisler.

• Özel güvenlik hizmeti yürütülen işler; 5188 Sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun kapsamında İçişleri Bakanlığınca faaliyet izni verilen özel güvenlik şirketlerine ait işyerleri veya özel güvenlik görevlisi olarak çalışanların bulunduğu işyerleri.

• Sağlık hizmet yürütülen işler; sağlık hizmeti sunan ve/veya üreten, gerçek kişiler ile kamu ve özel hukuk tüzel kişilerine ait işyerleri ve bunların tüzel kişiliği olmayan şubeleri, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununda tanımlanan sosyal hizmet kuruluşları.

Yukarıda belirtilen işyerlerinde alt işveren (taşeron) tarafından çalıştırılan işçiler için de aynı şekilde iki vardiya uygulanabilir.

Öte yandan Yargıtay; iş yerindeki vardiya düzeninin, ikili, üçlü vardiya şeklinde uygulanabileceği gibi, 24 saat çalışıp 24 saat dinlenme veya 24 saat çalışıp 48 saat dinlenme esasına göre de uygulanabileceği görüşündedir. Yargıtay bu görüşünü, 4857 sayılı İş Kanununun fazla çalışma ile ilgili 41 inci maddesine, zorunlu nedenlerle fazla çalışma başlıklı 42 inci maddesine ve olağanüstü hallerde fazla çalışma başlıklı 43 üncü maddesine dayandırmaktadır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu – 27.06.2019 – 2016/2309 E., 2019/806 K.)

Vardiya Değişim Süreleri

Gece ve gündüz işletilen vardiyalı işlerde vardiya değişimleri; en fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılmaları suretiyle ve vardiyalar birbirlerinin yerini alacak şekilde düzenlenir. İşin niteliği ve yürütümü, iş sağlığı ve güvenliği göz önünde tutularak, gece ve gündüz vardiyalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir, yani gece – gündüz vardiyaları arasındaki değişim iki haftada bir de yapılabilir.

Vardiyası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer vardiyada çalıştırılamaz.

Yukarıda belirtildiği şekilde haftalık olarak veya iki haftada bir yapılan gece ve gündüz vardiya değişimleri dışında, zorunluluk olmadıkça işçilerin vardiyaları değiştirilemez, yani vardiya değişimleri haftalık yapılıyorsa bir hafta boyunca, iki haftalık yapılıyorsa iki hafta boyunca işçi aynı vardiyada çalışmaya devam eder, o vardiyadaki süresi dolduktan sonra bir sonraki vardiyaya geçirilir. Ancak 4857 sayılı İş Kanununun 69 uncu maddesi uyarınca, gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.

Hangi Vardiyada Hangi İşçilerin Çalışacağı Önceden Belirlenmeli ve İşçilere Duyurulmalıdır

Vardiyalı çalışma yapılan işyerlerinde, uygulanacak vardiya sayısı ile her vardiyanın işe başlama ve bitiş saatlerinin, vardiyalarda çalışacak işçilerin ad ve soyadlarının (hangi vardiyada hangi işçinin çalışacağının), mola başlangıç ve bitiş saatlerinin, hafta tatillerinin (haftalık izinlerin), işyerinde işçilerin kolayca görüp okuyabilecekleri şekilde ilan edilmesi, ilan ve duyuru panosuna listelerin asılması gerekir. Vardiyalarda yapılacak değişikliklerin, haftalık veya iki haftalık vardiya değişimleri nedeniyle oluşacak yeni listelerin de işçilere ilan edilmesi, duyurulması gerekir.

Aynı şekilde vardiyalı çalışma yapılan işlerde işveren veya işveren vekili, her vardiyada çalışan işçilerin ad ve soyadlarını kapsayan listeleri, yetkililer tarafından talep edildiğinde sunmak üzere işyerinde bulundurmakla yükümlüdür.

İŞKUR’a Bildirim Yükümlülüğü

İşveren veya işveren vekilleri, her vardiyada çalışan işçilerin ad ve soyadlarını kapsayan listeler ile bu işçiler için işe başlamadan önce alınan periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili Çalışma Ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne (İŞKUR’a) vermekle yükümlüdür.

Vardiyalı Çalışmada Mola Süreleri

Vardiyalı çalışma yapılan işlerde de işçilere, 4857 sayılı İş Kanununun 68 inci maddesindeki esaslar uyarınca ara dinlenmesi (mola süresi) verilmesi gerekir. Söz konusu 68 inci maddede günlük çalışma süresi;

• Dört saat veya daha kısa süreli işlerde en az 15 dakika,

• Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde en az yarım saat,

• Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde en az bir saat,

mola verileceği, molaların aralıksız kullandırılacağı, ancak bu sürelerin, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmeler ile aralıklı olarak kullandırılabileceği belirtilmiştir.

Yönetmeliğe göre de vardiyalı çalışmada işyerinde yürütülen işin niteliği gereği, işyerinin aynı bölümündeki bütün işçilere aynı saatte mola verilmesine imkan yoksa, bu dinlenme, işçilere gruplar halinde arka arkaya çalışma süresinin ortalarından başlayarak verilir.

Vardiyalı Çalışmada Hafta Tatili (Haftalık İzin)

Vardiyalı çalışma yapılan işlerde, işçilere haftanın bir gününde 24 saatten az olmamak üzere ve nöbetleşme yolu ile hafta tatili yani haftalık izin verilmesi zorunludur.

Gece Vardiyaları İçin Geçerli Şartlar

Çalışma hayatında “gece” en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir. Vardiyalı çalışmada, çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan bir vardiyanın çalışması, gece çalışması sayılır. Dolayısıyla bir vardiyanın gece vardiyası sayılması için akşam saat 20.00 ile sabah saat 06.00 arasında sürmüş olması gerekmez.

4857 sayılı Kanunun “Zorunlu nedenlerle fazla çalışma” başlıklı 42 nci, “Olağanüstü hallerde fazla çalışma” başlıklı 43 üncü maddesi ile “Hazırlama – tamamlama ve temizleme işleri” başlıklı 70 inci maddesinde öngörülen haller dışında işçilerin gece çalışmaları yedibuçuk saati geçemez. Sadece turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir, ancak bunun için mutlaka işçinin yazılı onayının alınması gerekir.

Gece vardiyasında 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmaları yasaktır.

Gece vardiyalarıyla ilgili olarak ayrıca yukarıda “Vardiya Değişim Süreleri” başlıklı bölümde belirtilen şartlara uyulması gerekir. Söz konusu bölümde de belirtildiği üzere işçilerin vardiyalarının haftada bir, en geç iki haftada bir değiştirilmesi zorunlu olup, YARGITAY 22. Hukuk Dairesi 8 Ekim 2019 tarihli kararında, işçinin iki haftada bir vardiyası değiştirilmesi gerekirken sürekli gece vardiyasında çalıştırılmasının işçiye haklı nedenlerle fesih hakkı vereceğini belirtmiştir. (Esas No. 2017/24339 – Karar No. 2019/18396 – Tarihi: 08/10/2019)

Vardiyalarda Çalışma Süreleri

İşçilerin vardiyalarda çalışma süreleri konusuna gelince, İş Kanununa göre; işçilerin 24 saat içerisinde 11 saatten fazla çalıştırılması, ayrıca yukarıda belirtilen istisnai durumlar hariç işçilerin gece 7,5 saatten fazla çalıştırılması, sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat ya da daha az çalışılması gereken işlerde de bu sürelerin dikkate alınması gerektiğinden, vardiya sürelerinin de bu şekilde belirlenmesi gerekir.

Zaten üç vardiya uygulanacak işyerlerinde vardiya başına 8 saat düşmekte, mola süreleri de dikkate alındığında vardiya başına çalışma süresi 8 saatin altına düşmektedir. Üç yerine iki vardiya uygulanabilecek işyerlerinde de vardiya başına 12 saat düşse de mola süreleri dikkate alındığında çalışma süresi en fazla 11 saat olarak gerçekleşmekte, dolayısıyla İş Kanunundaki günlük çalışma sınırını geçmemektedir.

Vardiyalı Çalışmalarda Fazla Mesai

Fazla mesai konusunda vardiyalı çalışma ile normal çalışma arasında herhangi bir fark bulunmamaktadır. Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için işçiye normal saat başına düşen ücretinin bir buçuk katı fazla mesai ücreti ödenmesi gerekmektedir. Günde üç vardiya uygulanan işyerlerinde mola süreleri ve haftalık izin süreleri düşüldüğünde, fazla mesai doğmayabilir. Ancak günde iki vardiya uygulanacak işyerlerinde çalışanlar için fazla mesai ortaya çıkacaktır.

Öte yandan gece 7,5 (yedi buçuk) saatten fazla çalışma yapılabilecek istisnai işyerlerinde de aynı şekilde haftalık 45 saati aşan çalışmalar için fazla mesai ödenmesi gerekir, bu işyerlerinde gece yedi buçuk saatten fazla çalışma yapılmaya müsaade edilmiş olması, 45 saati aşan çalışmalar için fazla mesai ücreti ödenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Çalışma Sürelerindeki Azalma Nedeniyle Ücrette İndirim Yapılamaz

Bir vardiya ile yürütülen işlerde, ikili ya da daha çok vardiya sayısının artırılması ya da üç vardiya halinde çalışılan işyerlerinde günlük çalışma süresinin 7,5 saatin altında belirlenmesi sonucunda, çalışma sürelerindeki azalma nedeniyle, işçilerin ücretlerinden her ne şekilde olursa olsun indirim yapılamaz.

İşçi Bir Sonraki Vardiyada Devam Ettirilebilir mi – Başka Bir Vardiyaya Çağrılabilir mi ?

İşyerine yeni sipariş gelmesi, işlerin yoğunlaşması, siparişlerin yetiştirilmesi veya başka nedenlerle vardiyası biten işçinin bir sonraki vardiyada çalışmaya devam etmesi istenemez, çünkü vardiyasını tamamlayan işçinin bir sonraki gün vardiyasına kadar dinlenmesi gerekir. İşçinin kanunda belirtilen günlük çalışma süresinden fazla çalıştırılması, yeterince dinlendirilmemesi nedeniyle ortaya çıkacak dikkatsizlik, dalgınlık, yorgunluk, uykusuzluk sonucu meydana gelecek iş kazalarında işverenin sorumluluğu doğar.

Aynı durum işçinin belirlenmiş vardiyası dışında herhangi bir vardiyaya çağrılması durumu için de geçerlidir. Yukarıda belirtildiği üzere haftalık olarak veya iki haftada bir yapılan gece ve gündüz vardiya değişimleri dışında, zorunluluk olmadıkça işçilerin vardiyaları değiştirilemez, yani vardiya değişimleri haftalık yapılıyorsa bir hafta boyunca, iki haftalık yapılıyorsa iki hafta boyunca işçi aynı vardiyada çalışmaya devam eder. İşçi bir gün (24 saat) içerisinde sadece bir vardiyada çalıştırılabilir. Eğer işçinin tabi olduğu vardiya dışında başka bir vardiyada da çalıştırılması zorunluluğu doğduysa, bu durumda da işçinin vardiya çıkış saati üzerinden en az 11 saat geçmedikçe bir başka vardiyaya çağrılamaz.

İşveren Vardiyalı Çalışmada da Eşitlik İlkesine Uymak Zorundadır – Ayrımcılık Yapamaz

4857 sayılı “İş Kanununun Eşit davranma ilkesi” başlıklı 5 inci maddesinde; iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamayacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla söz konusu madde uyarınca işveren / işyeri yetkilileri vardiyalı çalışma konusunda da çalışanlar arasında ayrım yapamaz.

Ancak buradaki ayrım işyerinde vardiya sistemi uygulanan işlerde / bölümlerde çalışanlar için geçerlidir. Örneğin, bir fabrikada idari kısımda (muhasebe, personel, pazarlama ve satış gibi) çalışanlar için vardiya sistemi genelde uygulanmaz, dolayısıyla vardiya konusundaki ayrımcılık yapmama görevi bunlar için geçerli değildir. Fabrikanın vardiyalı çalışan imalat / üretim gibi bölümlerinde çalıştırılanlar için geçerlidir.

Eşit davranma / ayrımcılık yapmama görevi kapsamında örneğin, aynı işi yapan işçilerin bir kısmı hep gece vardiyasında, bir kısmı hep gündüz vardiyasında çalıştırılamaz. Zaten yukarıda belirtilen, vardiya saatlerinin ve hangi vardiyada hangi işçinin çalışacağının belirlenmesi ve listelerin işyerinde ilan edilmesi (işçilerin göreceği bir yere asılması) ve İŞKUR’a verilmesi, işçilerin vardiyalarının haftalık olarak veya en geç iki haftada bir değiştirilmesi, normal haftalık veya iki haftalık vardiya değişimleri dışında zorunlu olmadıkça işçilerin vardiyalarının değiştirilmemesi şartları, bir yerde işçiler arasında ayrımcılık yapılmasını, bazı çalışanların korunmasını, bazı çalışanların ise haksızlığa uğramasını önlemek içindir.

Kadınların Gece Vardiyasında Çalışmasıyla İlgili Özel Şartlar

Söz konusu yönetmeliğe göre kadınlar gece vardiyalarında ancak aşağıda belirtilen şartlarla çalıştırılabilirler.

• Kadın çalışanlar gece postalarında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. Ancak turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde ve bu işlerin yürütüldüğü işyerlerinde faaliyet gösteren alt işveren (taşeron) tarafından yürütülen işlerde kadın çalışanın yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

• Belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber, vardiya değişim saatlerinde toplu taşıma araçları ile gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri, gece vardiyalarında çalıştıracakları kadın çalışanları, sağlayacakları uygun araçlarla ikametgâhlarına en yakın merkezden, işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür.

• Kadın çalışanların gece vardiyasında çalıştırılabilmeleri için, işe başlamadan önce gece vardiyasında çalıştırılmalarında sakınca olmadığına dair işyerinde görevli işyeri hekiminden sağlık raporu alınması gerekir. Ayrıca işverenin, işin devamı süresince, kadın çalışanın özel durumunu, işyerinde maruz kalınan sağlık ve güvenlik risklerini de dikkate alarak işyeri hekimince belirlenen düzenli aralıklarla kadın çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamakla yükümlüdür.

• Kadın çalışanın kocası da aynı işyerinde veya başka bir işyerinde vardiyalı olarak çalışıyorsa, kadın çalışanın isteği üzerine gece vardiyasının kocasının çalıştığı gece vardiyasına rastlamayacak şekilde düzenlenmesi gerekir. Aynı işyerinde çalışan eşlerin aynı gece vardiyasında çalışma istekleri ise işverence imkan dahilinde karşılanır.

• Kadın çalışanlar, gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar, emziren kadın çalışanlar ise doğum tarihinden başlamak üzere kendi mevzuatlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla bir yıl süre ile gece vardiyasında çalıştırılamazlar. Emziren kadın çalışanlarda bu süre, anne veya çocuğun sağlığı açısından gerekli olduğunun işyerinde görevli işyeri hekiminden alınan raporla belgelenmesi halinde altı ay daha uzatılır. Bu durumdaki çalışanların söz konusu sürelerdeki çalışmaları, Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik hükümleri saklı kalmak üzere gündüz vardiyalarına rastlayacak şekilde düzenlenir.

İşveren / İşyeri Yetkilileri Vardiyalı Çalışma Kurallarına Uymuyorsa

4857 sayılı İş Kanununun “İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı” başlıklı 24 üncü maddesinin II/f maddesine (24 üncü maddesinin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinin (f) alt bendine) göre, işveren tarafından çalışma şartlarının uygulanmaması işçi için haklı fesih nedeni sayılmaktadır.

Yukarıda belirtilen vardiyalı çalışma kuralları, vardiyalı çalışmalarda uyulması gereken şartlar, İş Kanunu ile yönetmeliklerde belirtilen hükümlere dayanmaktadır. Dolayısıyla söz konusu kurallara / şartlara uymayan işveren ve işveren vekilleri (işyeri yetkilileri) mevzuat hükümlerine riayet etmemiş, dolayısıyla çalışma şartlarını uygulamamış sayılır. Bu durumda işçinin iş sözleşmesini bildirimsiz (ihbarsız) fesih hakkı doğar, işçi ihbar süresine uymadan iş akdini feshedebilir, işyerinde en az bir yıllık çalışma süresini doldurduysa işverenden kıdem tazminatı da talep edebilir.

İşçi işten ayrılmayı düşünmüyor, işyerinde çalışmaya devam etmek istiyorsa ALO 170’e veya Çalışma ve İş Kurumu Müdürlüğüne (İŞKUR) şikayette bulunabilir. Vardiyalı çalışma konusunda baskı ve yıldırmaya (mobbinge) maruz kaldığını düşünen işçi ayrıca İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna şikayette bulunabilir.

İşverenin / işyeri yetkililerinin vardiyalı çalışma konusunda eşitlik ilkesine aykırı hareket ettiğini, ayrımcılık yaptığını düşünen işçi işverenden ayrımcılık tazminatı da talep edebilir.

Vardiyalı Çalışma Kurallarına Uyulmaması Halinde Uygulanacak Cezalar

4857 sayılı İş Kanununun 104 üncü maddesi uyarınca; gece ve gündüz vardiyalarını yönetmeliğe uygun olarak değiştirmeyen, istisnai işyerleri hariç işçileri geceleri 7,5 saatten fazla çalıştıran işverene / işveren vekiline 3 bin 64 lira idari para cezası uygulanır. Bu tutar 2021 yılı için geçerlidir.

(isvesosyalguvenlik.com)

Esman DİLLİ *

—————–

* Başmüfettiş, Sosyal Güvenlik Kurumu

Bir cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Gizlilik ve Çerezler: Bu sitede çerez kullanılmaktadır. Bu web sitesini kullanmaya devam ederek bunların kullanımını kabul edersiniz. Çerezlerin nasıl kontrol edileceği dahil, daha fazla bilgi edinmek için buraya bakın: Çerez Politikası Tamam Gözat